Imagotherapie

getting_the_love_you_wantTijdens relatietherapie werken we onder meer met de theorie en methoden van Harville Hendrix. Er zijn maar een paar Imagotherapie-specialisten in Nederland, ik ben daar een van. Misschien ken je het boek ‘Getting the love you want’, hieronder een samenvatting gevolgd door een interview.

Samenvatting Imago therapie

Eén op de drie huwelijken eindigt in een echtscheiding. De meeste mensen willen graag een relatie, maar als ze die hebben, blijkt dat helemaal niet zo makkelijk. Hoe komt dat? Van deze vraag heeft psycholoog en theoloog Harville Hendrix zijn levenswerk gemaakt. En met succes. Oprah Winfrey heeft hem zestien keer uitgenodigd in haar show en al zijn boeken zijn bestsellers. Hij geeft lezingen over de hele wereld en is de oprichter van Imago Therapie, een speciale vorm van relatietherapie.


Partnerkeuze
Volgens Harville Hendrix kies je je partner onbewust. Je voelt je onbewust namelijk het meest aangetrokken tot iemand die veel op je ouders lijkt. Iedereen heeft als kind behoeften gehad die niet bevredigd werden. Later in je leven probeer je dezelfde soort situatie te creëren met je partner als die je had met je ouders. Eigenlijk wil je dat je partner goed gaat maken, wat je ouders, verzorgers, zussen en broers verkeerd hebben gedaan.

Machtsstrijd
De eerste tijd van je relatie merk je dit niet, omdat je verdoofd bent door verliefdheid en het hormoon dopamine dat daarbij vrijkomt. Maar deze verdoving verdwijnt langzaam. Maximaal drie jaar later lijkt de persoon van je dromen ineens de persoon van je nachtmerrie. Jullie hebben constant conflicten.

Hendrix noemt dit de power struggle, de machtsstrijd. Het eerste wat je moet doen, als je dit verhaal herkent, is jezelf de conflicten vergeven. Mensen komen bij hem in de praktijk en zeggen: “Ik ben niet gelukkig in mijn relatie, want we hebben veel ruzie.” En Hendrix zegt dan: “Gefeliciteerd! Dan zitten jullie dus in een goede relatie.”

Bewuste relatie
In onze moderne maatschappij is het zeer gebruikelijk om van de ene relatie naar de andere te huppelen. Zodra het niet meer leuk is, maak je het uit. De hele wereld, tijdschriften, televisieprogramma’s en zelfs je beste vrienden vertellen je dat je vooral aan jezelf moet denken en aan je eigen behoeften. In een relatie moet je gelukkig zijn en niet teveel conflicten hebben, anders kun je beter weg gaan.

Hendrix: “Voor de relatie van je dromen moet je eerst door deze nachtmerrie heen.” Juist door bij iemand te blijven kun je je eigen trauma’s helen en zelf groeien als mens. Zo werk je aan een bewuste relatie. “Mijn vrouw Helen en ik hadden al ruzie op onze eerste date. En op onze tweede date. En eigenlijk de eerste vijftien jaar lang. Tot we op een dag tegen elkaar zeiden: ‘waarom gaan we niet zelf eens doen wat we al onze patiënten adviseren?’ En we besloten om te gaan werken aan zo’n bewust relatie.”

Compassie
De basis van Imago Therapie is eigenlijk dat je niet automatisch de ander de schuld geeft van je eigen ongeluk. In plaats daarvan probeer je compassie te voelen voor de ander, het is geen slechterik maar een lief mens die net zo hard zijn of haar best doet als jij. En bovenal: het is een ánder mens. Dat besef hebben veel mensen niet. Die denken als mijn partner maar meer zoals ik zou zijn, dan zou het vast beter gaan tussen ons. Dat is dus niet waar. In de wereldgeschiedenis heeft het concept van het andere, het vreemde, zelfs geleid tot wereldoorlogen. Maar in je relatie kun je de ander niet straffen omdat hij of zij anders is. Je moet het accepteren. Als je dat inziet, dan begint het al beter te worden.

Communicatie
Verder is communicatie heel belangrijk. Leer zo praten dat de ander kan luisteren, en leer zo luisteren dat de ander kan praten. In een echte dialoog tussen twee mensen bestaat geen autoriteit. Je kunt dus niet zeggen: ‘Het klopt niet wat je zegt!’ In een dialoog probeer je iemand te begrijpen zonder er meteen tegenin te gaan. Je kunt zeggen: ‘Oh, is dat wat je denkt? Interessant. Vertel me er eens wat meer over.’ Als het je lukt om op zo’n manier een gesprek te voeren, kan de ander zich veilig voelen en kan spontaniteit ontstaan. Het allerbelangrijkste punt voor een bewuste relatie: de grenzen. Niet zozeer je eigen, maar die van de ander. Ga nooit over iemand zijn grens heen. Je heerst niét over het leven van je partner.

Negativiteit
En alle negativiteit moet weg, stelt Hendrix als laatste punt. Mensen zijn verslaafd aan negatieve oordelen over alles. Probeer die te vervangen door positieve. Stimuleer elkaar en moedig elkaar aan. Help elkaar te bereiken wat jullie willen bereiken. En gun je partner ook het beste en leukste soort leven.

Interview Harville Hendrix

Is het niet bijna onmogelijk om zomaar te stoppen met alle negativiteit?
“Ja, en sterker nog, als je wilt stoppen met negativiteit blijkt die eerst zelfs toe te nemen. Het wordt een obsessie. Daarom moet je er iets voor in de plaats zetten.

Er is een oud verhaal over een spiritueel leider waarin hij tegen iemand zegt: ‘Jaag alle duivels uit je huis. Maar als je dat gedaan hebt, moet je je huis schoonmaken, en met iets nieuws vullen, anders komen alle duivels weer terug. Nog meer dan eerst.’ Eigenlijk praat deze leider over negatief gedrag. Als je dit verwijdert, moet er iets positiefs voor in de plaats komen. Maar dat moet wel heel concreet zijn. ‘Je bent een geweldig persoon’ is te abstract, dat werkt om de één of andere reden niet. Je moet gaan waarderen wat de ander ook echt is of doet. Dus bijvoorbeeld: ‘ik bewonder dat je die klus zo goed hebt gedaan.’ Of: ‘Ik vind het fijn dat je vandaag op tijd bent.’ ”

En is dat niet heel onecht?
“Nee want de dingen die je zegt moeten wel gegrond zijn, en concreet. ‘Het ontbijt was erg lekker.’ ‘Ik vind je blauwe ogen heel mooi.’ ‘Wat lief dat je koffie voor me hebt gemaakt.’ Je spreekt je waardering uit. Ik gebruik het woord positief maar eigenlijk bedoel ik ‘niet-negatief’. Als je stopt met negatieve oordelen dan ontstaat er een soort chaos in je brein. Je haalt het oude programma eruit. Dus je moet er een nieuw programma in stoppen zodat de geest zich weer kan reorganiseren. Wat je erin stopt, is een heel duidelijke focus op alles wat wel goed is aan je relatie.”

Het lijkt me erg moeilijk om op zo’n manier met een relatie bezig te zijn. Als je ongelukkig bent in je relatie, is het logisch dat je denkt, ik krijg niet genoeg liefde, aandacht en waardering. Deze relatie is niet goed voor me. En u zegt eigenlijk dat het niet zo belangrijk is wat je wel of niet krijgt van je partner.

“Ja, dat is inderdaad vreselijk moeilijk. Maar wat ik heb ontdekt samen met Helen – en het scheelde niet veel of wij waren ook gescheiden – is dat onze relatie belangrijker is dan wij zelf zijn. En daarom moet je negativiteit zien te vermijden. Geef elkaar ruimte, want die ruimte is heilig. Wat ik bedoel: als je je slecht voelt, komt dat niet van buiten of door de ander. In plaats daarvan moet je je afvragen: op wat voor manier stoor ik mezelf nu? Als ik bijvoorbeeld boos ben op Helen, dan kan ik me afvragen: waar komt die boosheid vandaan? Misschien is het angst? Misschien komt het voort uit mijn jeugd, omdat mijn moeder stierf toen ik jong was? Ben ik eigenlijk gewoon bang om haar te verliezen? Probeer eerst even naar jezelf te kijken voordat je al je negativiteit klakkeloos op iemand anders gooit.”

Maar soms ben je er niet meteen bewust van dat je je eigen ontevredenheid op iemand anders projecteert.
“Nee, maar ik denk dat het zelfs helpt als je jezelf onderbreekt. Terwijl je onaardige dingen zegt, denk dan bij jezelf, nee, dit ga ik gewoon niet zeggen! Ga desnoods in een andere kamer zitten en denk net zolang na tot je iets aardigs weet om te zeggen in plaats van iets onaardigs. Want als je wél je negatieve oordelen uitspreekt, dan escaleert de situatie, dat weet je donders goed.

Dat is ook waarom we mensen leren om te communiceren. In een conflict situatie zijn mensen geneigd om te zeggen: ‘Waarom praat je zo’n onzin?’ of ‘Waarom praat je op zo’n nare toon tegen mij?!’ In plaats daarvan kun je dit onderbreken door te zeggen: ‘Even kijken of ik begrijp wat je bedoelt. Is dat precies wat je bedoelt? Was er nog meer wat je wilde zeggen?’ Maak een nieuwe mantra van die zinnen. Op het moment dat je ze uitspreekt, word je namelijk rustig. Alleen de woorden maken je al rustig. En je partner heeft ruimte om te antwoorden. Die zal versteld staan. ‘Oh wat fijn dat je wilt luisteren. Ja ik had nogal een rotdag vandaag en…’ Zo creëer je meteen ruimte voor de ander om zich kwetsbaarder op te stellen.”

Moet je niet eerst zelf in therapie en jezelf heel goed leren kennen voordat je zo in een relatie kunt staan?
“Het werkt juist andersom. In de westerse cultuur heerst het idee dat ik eerst mezelf goed moet leren kennen voordat ik jou kan leren kennen. Volgens ons klopt dat idee niet. In plaats daarvan moet ik jou leren kennen, zodat ik weet wat ik zelf niet ben. Want ik ben niet jou. Jij houdt van vanille-ijs, ik hou niet van vanille-ijs. Jij hebt een bepaald geloof, ik geloof het een beetje anders. En dat is goed. Ik ga jou niet veroordelen. En mijn eigen geloof is ook goed. Dit is een postmodern idee, er bestaat niet één goed verhaal maar verschillende verhalen, die allemaal goed zijn. Het is een revolutie in de menselijke geest om te ontdekken dat je anders bent dan andere mensen. Dat kun je in je eentje niet ontdekken.

We leven in een traditie waarin alles om het individu draait. Freud was hiermee bezig en alle vormen van psychotherapie zijn ermee bezig. Het uitgangspunt is dat je eerst je eigen zaakjes en emoties op orde moet hebben, dat je eerst je eigen geest moet genezen, en dan pas kun je meedoen met het normale leven en andere dingen zoals relaties. Maar deze instelling heeft niet veel bewustzijn over het anders-zijn teweeg gebracht. Dan weet je misschien door de therapie heel goed wie je zelf bent. Maar in een relatie projecteer je dan alleen jezelf op de ander, de ander kun je niet werkelijk zien. Ik heb ook psychotherapie gedaan en dingen met mensen uitgewerkt, bijvoorbeeld na een scheiding. Dan werden die mensen opnieuw verliefd. En een aantal jaar later kwamen ze bij me terug met preciés dezelfde problemen. Ze kunnen de ander helemaal niet zien, alleen zichzelf. In elke relatie komen precies dezelfde problemen terug.

Dat is ook de reden dat ik ben overgestapt op relatietherapie. En waarom ik mensen aanspoor te leren communiceren. Op een manier dat ze de ander ook daadwerkelijk kunnen leren kennen. Zodat ze zich veilig genoeg voelen om echt te kunnen zeggen wat ze voelen en denken, zónder elkaar pijn te doen. Ik ontdekte dat mensen echt tot rust komen in zo’n structuur. Zo ontdekken ze ook vanzelf de rollenpatronen die ze hebben meegenomen uit hun jeugd. En als ze elkaar dan anders gaan behandelen dan hun ouders deden, als je je partner geeft wat hij of zij als kind niet heeft gekregen, dan genees je eigenlijk het verleden in het heden. Als twee mensen dat voor elkaar kunnen doen, creëren ze een veilige ruimte en een diepe band. Ze kunnen elkaar genezen.”

U heeft veel relaties gezien in uw praktijk en ook veel levenservaring, u bent gescheiden van uw eerste vrouw, voordat u Helen ontmoette. Is veel ervaring en de pijn van een gebroken hart ook nodig voordat je een bewuste relatie kunt hebben?
“Pijn is een goed motiveringsmiddel, maar geen goede leraar. Ik geloof niet dat mensen moeten lijden voordat ze het goed kunnen hebben. En leeftijd maakt ook niks uit. Ik geloof zelfs dat jongere mensen sneller kunnen leren. Die kunnen makkelijker patronen veranderen. Voor sommige mensen is een beetje informatie al genoeg. Ze hebben nooit een goed voorbeeld gehad van een goede relatie. Of hoe ze écht kunnen communiceren met hun partner. Of hoe ze de ander ruimte kunnen geven om zichzelf te zijn. Mensen hebben tegen me gezegd: ‘Oh! Zit het zo? Ik heb eigenlijk altijd alleen naar mijn eigen behoeften gekeken!…’ En dat is ook heel logisch, dat doen we allemaal in eerste instantie. Een beetje goede informatie is soms al genoeg om dingen te veranderen.

Weet je hoe het werkt? Het is heel simpel. Vergelijk je relatie met een tuin. Als je aandacht aan de tuin besteedt, als je zaadjes plant en deze water geeft, dan geeft de tuin jou in ruil daarvoor tomaten. Als je niks doet alleen maar gaat staan wachten, en je vraagt: ‘Ik wil tomaten, waar blijven mijn tomaten?’ Dan krijg je ze natuurlijk niet. Je moet je richten op de tuin en niet op je eigen maag die gevuld moet worden. Paradoxaal genoeg komen je tomaten dan vanzelf. En zo werkt een relatie ook precies. Als je energie erin stopt, en er aandacht aan geeft, en je waardering uitspreekt, krijg je deze dingen ook terug.”

Alleen of met z’n tweeën?
En wat moet je doen als je dit verhaal leest, en je wilt heel graag op deze manier in een relatie staan maar je partner wil er niet aan meewerken?
“Je hebt twee mensen nodig om een relatie slecht te maken. Maar slechts één om de relatie weer goed te maken. Je kunt namelijk zelf je eigen reacties veranderen, daar heb je de ander niet voor nodig. Vanmorgen kwam Helen mijn kamer binnen en ze zei: ‘Ik wil vandaag graag de beste partner voor je zijn die ik kan. Wat heb je nodig?’ Dat is zo compleet anders dan als iemand tegen je zegt: ‘Ik ben boos op je, blablabla.’ Vroeger zou een dag bij ons zo zijn begonnen. Meestal verziekten we het al tijdens het ontbijt, om elkaar vervolgens de rest van de dag mokkend te ontlopen. Maar als iemand naar je toekomt en zoiets aardigs zegt, dan zet je die persoon automatisch op een troon. Dan is die persoon je koningin.
En als wij het kunnen, gezien waar wij zijn begonnen, met allebei een vreselijk getraumatiseerde jeugd…als wij het kunnen, dan kan jij het ook. Dan kan iedereen het.”